OSMAN PAZVANTOĞLU VAKFİYELERİ (TÜRKÇE VE İNGİLİZCE E-KİTAP YAYINI)

 

Osman Pazvantoğlu Vakıfları, 
Basri Zilabid Çalışkan, 
İstanbul 2026. 

Kitap e-book / e-kitap şeklinde yayınlanmıştır. 
Edinmek için: https://play.google.com/books/publish/u/1/a/6912814147852466519#list?sortby=last_updated&sortdir=desc

Elinizdeki Osman Pazvantoğlu Vakfiyeleri adlı bu çalışma, bir isyankâr ayan portresinin ötesine geçerek; Müslüman ve Osmanlı geleneğine sadık kalarak kamu binaları inşa eden, yerel halkın, ulemanın, dini çevrelerin ve askeri aristokrasinin nezdinde meşruiyet devşirmeye çalışan hayırsever bir yöneticinin izlerini sürmektedir.

Osman Pazvantoğlu, Vidin’de kendi adıyla maruf bir cami ve kütüphane tesis etmenin yanı sıra şehir halkının su ihtiyacını karşılamak üzere hazneli bir çeşme (musluk) ile buzhane yaptırmış; ayrıca askeri yapılar olan Haçvari Kışla’nın inşa edilmesine ve kale surlarının yenilenmesine öncülük etmiştir. Bunların da ötesinde, tasavvufi yönünü ve bölgedeki askeri unsurlarla olan organik bağını gösteren en somut adımlardan biri olarak; Sahra kazasına bağlı Şeyh Çiftlik köyünde (bugün Antimovo), muhtemelen bir asır evvelki Avusturya kuşatmasında şehit düşen şeyh Selahaddin Baba adına bir türbe ve dergâh inşa ettirmiştir.

Uzun yıllar boyunca Osman Pazvantoğlu’nun Vidin’deki bu vakıf faaliyetlerine ve tesis ettiği hayratın hukuki zeminine dair ana belgelere, yani vakfiyelerin asıllarına veya suretlerine ulaşılamamıştı. Bu belirsizlik, bölge tarihi üzerine yapılan mühim bir çalışmayla kısmen aralanmıştır.

Bulgaristan’ın kıymetli Osmanlı tarihçilerinden Mihaila Staynova, Osman Pazvantoğlu’nun Vidin ve Vidin Bölgesindeki Vakıf Faaliyetleri başlıklı çalışmasında, Vidin şer‘iyye sicillerinde (Vidin Sicili 53) rastladığı iki mühim belge suretini 1982 yılında ilim dünyasına tanıtmıştır. Bu belgelerden ilki, 1 Zilkade 1220 (21 Ocak 1806) tarihli, şehirdeki musluk (çeşme) ve sebil sisteminin işleyişi ile bu sisteme akar sağlayan 19 dükkânın idaresini düzenleyen vakfiye sureti; ikincisi ise 1 Receb 1221 (14 Eylül 1806) tarihli, Selahaddin Baba Tekkesi’nin şeyhlik ve mütevellilik şartlarını içeren vakfiye suretidir.

Staynova’nın bölge tarihi açısından çığır açıcı nitelikteki bu çalışması, şüphesiz Pazvantoğlu’nun iç siyasetine ve iktidarını meşrulaştırma çabalarına dair çok kıymetli veriler sunmaktadır. Ne var ki müellif, ilgili araştırmasında bu tarihi metinlerin Osmanlı Türkçesi orijinal metinlerini ve bunların transkripsiyonlarını vermemiş, doğrudan Bulgarca çevirilerini sunmakla yetinmiştir. Bu durum, belgelerin diplomatik dilinin, hukuki ve şer‘i ıstılahlarının tam olarak tahlil edilmesini zorlaştırdığı gibi, Osmanlı paleografyası ve diplomatikası açısından da bazı boşluklar doğurmuştur. İşte elinizdeki bu kitap, Mihaila Staynova’nın zikredilen bu kıymetli öncü çalışmasını temel almakla birlikte, araştırmayı bir adım daha ileriye taşımayı gaye edinmiştir. Çalışmamız kapsamında, söz konusu vakfiyelerin Vidin şer‘iyye sicillerindeki orijinal Osmanlıca kayıtlarına doğrudan ulaşılarak metinlerin asılları titizlikle incelenmiştir. Bu süreçte, Staynova’nın Bulgarca çevirisindeki bazı küçük maddi hatalar, eksik okumalar ve anlam kaymaları tarafımızca tashih edilmiştir.