XVIII. YY'DA VİDİN'DE İNŞAAT VE TAMİRAT

 

Dosyayı indirmek için tıklayınız!
https://www.academia.edu/172410555/XVIII_Y_Y_DA_V%C4%B0D%C4%B0NDE_%C4%B0N%C5%9EAAT_VE_TAM%C4%B0RAT

VİDİN İSTİKBAL GAZETESİ (1931-1932) sayı 1

 

Dosyayı indirmek için tıklayın!

https://www.academia.edu/172351588/Vidin_%C4%B0stikbal_Gazetesi_sy_1

HÜNKARİYE CAMİSİNİN İHYASI

 

Tuna Boyunda
HÜNKARİYE CAMİSİNİN İHYASI

Basri Zilabid Çalışkan

Tuna’nın suyu serindir, lakin o yıllarda bulanık akardı. Rumeli serhaddinde rüzgâr sert eser, insanı diri tutardı ama kederi de çabuk getirirdi. Sene miladî 1689’un Ekim ayıydı… İkinci Viyana bozgunun ardından bağrı yanık kalmış koca imparatorluk geri çekilirken, Avusturya’nın “Türk Louis” lakaplı Baden Markgrafı Ludwig’in askerleri Vidin Kalesi’nin kapılarına dayandı. Koca kale düştü, gureba mahzun kaldı. Şehrin tam kalbinde, Kanunî’den yadigâr Hünkâriye Camisi dururdu. Minaresine kıydılar, çatısını tuttular yıktılar, odalarını garip bıraktılar. Bir mabedin mahzun kalması, bir insanın yetim kalması gibidir Rumeli’de.

Lakin devlette devamlılık, insanda ümit esastır. Kasım ayında Sadrazamlık mührü Köprülü Fazıl Mustafa Paşa’ya verilince işin rengi değişti. Asker derlendi, nizam kuruldu, Kırım Hanı Selim Giray atlılarıyla imdada yetişti. 1690’ın sıcak bir Ağustos gününde, Tuna üzerindeki şaykaların ve karadaki yiğitlerin tekbiriyle Vidin yeniden bizim oldu. Kaleye sancak çekildi ama heyhat! Şehir harap, Hünkâriye Camisinin boynu büküktü.

İşte burada hikâyemize Gedikli Çavuş Mahmut Ağa girer. Omuzlarında koca bir yük, elinde mimar arşını… Yıkıntıların arasında dolanır; ne kadar taş gitmiş, kaç kereste lazım, kirecin okkası kaça gelir hesap eder. Hünkariye Camisinin odalarına 100 bin 980 akçe lazımdır; kalenin tamiri içinse 695 bin akçe. Mahmut Ağa toplam 795 bin 980 akçelik pusulayı bağlayıp Dersaadet’e, Sultan II. Süleyman Han’a gönderir.

Devlet-i Aliyye cömerttir lakin hazine darda… Yine de ibadetgah ve serhad kalesi beklemez. Safer ayında 60 bin akçe çıkış yapar payitahttan. Peşinden Rebiyülevvel’de önce 200 bin, sonra 36 bin, Cemaziyelevvel’in dokuzunda bir 200 bin daha… Vidin Kadısı Mevlâna İsmail Efendi, rahlesinin başına geçer, kamış kalemini hokka cızırdatarak her akçeyi ak kâğıda nakşeder. Dört taksitte 446 bin akçe ulaşır. Kalanı Hazine’den yine istenir ama Mahmut Ağa “Bismillah” deyip işe koyulur.

Derken Vidin, bereketiyle Rumeli’nin dört bir yanından gelen helal rızık arayan insanlarla dolar taşar. Bir şantiye değil, adeta bir gönül pazarı kurulur: Niğbolu’dan 17 dülger gelir, Plevne’den 27, Rusçuk’tan 42 usta… Lofça’dan 10 neccar, Rusçuk Gönüllüleri'nden 30 yiğit ve Dergâh-ı Âlî’nin 8 yeniçerisi… Keser sesleri, testerenin ahşaptaki musikisi Vidin semalarında yankılanır. Hünkâriye’nin çatısını yeniden çatar, odalarının tavanını incelikle işlerler.

Surların dibinde ise başka bir gayret… Niğbolu’dan gelen 165 ırgat, Eflâk’tan akın eden 100’ü aşkın insanoğlu ter döker. Eflâk’ın 85 ırgatı beline kadar hendek çamuruna batar da o harabe hendekleri temizler. Timok dağlarından gelen 20 ağaç kesici dev meşelere balta vurur; Çingene obalarından 15 kömürcü 5 ocakta geceyi aydınlatacak kömürü yakar. 33 kireççi harcı kararken, Eflâk’tan Tuna’nın azgın suyuna kayık süren 10 gemici kireç taşır. Niğbolu ve Eflâk’tan gelen 110 öküz arabasının gıcırtısı, Rumeli’nin kaderine yazılmış bir türkü gibi sokakları inletir. Niğbolu’nun 20 mutemedi ise kimsenin hakkı kimsede kalmasın diye akçeyi usta usta dağıtır.

Günler günleri kovalar, emek zayi olmaz. Takvimler 4 Nisan 1691’i gösterdiğinde son çivi çakılır, son taş yerine oturtulur. Bütün bu zahmet ve dökülen ter için toplam 789 bin 360 akçe harcanmıştır.

Cuma ezanı okunduğunda, Hünkâriye Camisi’nin yenilenen ahşap kokulu kapıları açılır. Pencerelerinden giren Rumeli güneşi, halıların üzerine süzülür. Sultan Süleyman Han’ın ruhu şad, Sadrazam Fazıl Mustafa Paşa’nın yüzü ak, Gedikli Çavuş Mahmut Ağa’nın içi rahattır. Hünkâriye Camisi, Tuna’nın kenarında gurbeti de vatanı da bilen O koca nehri selamlamaya devam eder.

 

"Müslümanlar" Dergisinden Eserlerimize Anlamlı Değerlendirme

Bulgaristan Başmüftülüğü'nün yayın organı olan Müslümanlar (Мюсюлмани) dergisinin Mayıs 2026 sayısında, kaleme aldığım 3 ciltlik "İslam Tarihi Notları" (Записки по история на исляма) serim hakkında kapsamlı bir inceleme yazısı yayımlandı. Tarihçi Dr. Kemal Raşid (Д-р Кемал Рашид) tarafından kaleme alınan bu değerlendirme yazısı için kendisine ve dergi yönetimine yürekten teşekkür ediyorum.

Yazıda, Bulgarca literatürdeki İslam tarihi kaynaklarının eksikliğine dikkat çekilerek, 3 ciltten oluşan bu serinin önemli bir boşluğu doldurduğu ifade ediliyor.

Geçmişten Günümüze Bir Köprü: Dr. Kemal Raşid, yazısında şu değerlendirmede bulunuyor:
"Basri Zilabid'in üç ciltlik 'İslam Tarihi Notları' serisi, Bulgarca literatüre gerçek bir katkıdır. İlgi çekici ve kolay anlaşılır bir dille yazılan bu toplam 317 sayfalık eser; hem inananlar hem de geçmişe ilgi duyan herkes için değerli bir kaynaktır. Bu seri, çağlar arasında bir köprü görevi görmekte ve Bulgar dilinde İslam tarihinin anlaşılmasını kolaylaştırmaktadır."

Tarih bilincinin ve geçmişi doğru anlamanın geleceğimizi aydınlatmada en büyük ışık olduğuna inanarak çıktığımız bu yolda, eserlerimizin bu şekilde takdir görmesi bizler için büyük bir onur ve motive kaynağıdır.

İnceleme yazısını kaleme alan Dr. Kemal Raşid'e nazik temennileri ve değerli kritikliği için bir kez daha teşekkür eder; araştırmalarımızın, yazılarımızın ve bilimsel çalışmalarımızın okurlara faydalı olmasını dilerim.

OSMAN PAZVANTOĞLU VAKFİYELERİ (TÜRKÇE VE İNGİLİZCE E-KİTAP YAYINI)

 

Osman Pazvantoğlu Vakıfları, 
Basri Zilabid Çalışkan, 
İstanbul 2026. 

Kitap e-book / e-kitap şeklinde yayınlanmıştır. 
Edinmek için: https://play.google.com/books/publish/u/1/a/6912814147852466519#list?sortby=last_updated&sortdir=desc

Elinizdeki Osman Pazvantoğlu Vakfiyeleri adlı bu çalışma, bir isyankâr ayan portresinin ötesine geçerek; Müslüman ve Osmanlı geleneğine sadık kalarak kamu binaları inşa eden, yerel halkın, ulemanın, dini çevrelerin ve askeri aristokrasinin nezdinde meşruiyet devşirmeye çalışan hayırsever bir yöneticinin izlerini sürmektedir.

Osman Pazvantoğlu, Vidin’de kendi adıyla maruf bir cami ve kütüphane tesis etmenin yanı sıra şehir halkının su ihtiyacını karşılamak üzere hazneli bir çeşme (musluk) ile buzhane yaptırmış; ayrıca askeri yapılar olan Haçvari Kışla’nın inşa edilmesine ve kale surlarının yenilenmesine öncülük etmiştir. Bunların da ötesinde, tasavvufi yönünü ve bölgedeki askeri unsurlarla olan organik bağını gösteren en somut adımlardan biri olarak; Sahra kazasına bağlı Şeyh Çiftlik köyünde (bugün Antimovo), muhtemelen bir asır evvelki Avusturya kuşatmasında şehit düşen şeyh Selahaddin Baba adına bir türbe ve dergâh inşa ettirmiştir.

Uzun yıllar boyunca Osman Pazvantoğlu’nun Vidin’deki bu vakıf faaliyetlerine ve tesis ettiği hayratın hukuki zeminine dair ana belgelere, yani vakfiyelerin asıllarına veya suretlerine ulaşılamamıştı. Bu belirsizlik, bölge tarihi üzerine yapılan mühim bir çalışmayla kısmen aralanmıştır.

Bulgaristan’ın kıymetli Osmanlı tarihçilerinden Mihaila Staynova, Osman Pazvantoğlu’nun Vidin ve Vidin Bölgesindeki Vakıf Faaliyetleri başlıklı çalışmasında, Vidin şer‘iyye sicillerinde (Vidin Sicili 53) rastladığı iki mühim belge suretini 1982 yılında ilim dünyasına tanıtmıştır. Bu belgelerden ilki, 1 Zilkade 1220 (21 Ocak 1806) tarihli, şehirdeki musluk (çeşme) ve sebil sisteminin işleyişi ile bu sisteme akar sağlayan 19 dükkânın idaresini düzenleyen vakfiye sureti; ikincisi ise 1 Receb 1221 (14 Eylül 1806) tarihli, Selahaddin Baba Tekkesi’nin şeyhlik ve mütevellilik şartlarını içeren vakfiye suretidir.

Staynova’nın bölge tarihi açısından çığır açıcı nitelikteki bu çalışması, şüphesiz Pazvantoğlu’nun iç siyasetine ve iktidarını meşrulaştırma çabalarına dair çok kıymetli veriler sunmaktadır. Ne var ki müellif, ilgili araştırmasında bu tarihi metinlerin Osmanlı Türkçesi orijinal metinlerini ve bunların transkripsiyonlarını vermemiş, doğrudan Bulgarca çevirilerini sunmakla yetinmiştir. Bu durum, belgelerin diplomatik dilinin, hukuki ve şer‘i ıstılahlarının tam olarak tahlil edilmesini zorlaştırdığı gibi, Osmanlı paleografyası ve diplomatikası açısından da bazı boşluklar doğurmuştur. İşte elinizdeki bu kitap, Mihaila Staynova’nın zikredilen bu kıymetli öncü çalışmasını temel almakla birlikte, araştırmayı bir adım daha ileriye taşımayı gaye edinmiştir. Çalışmamız kapsamında, söz konusu vakfiyelerin Vidin şer‘iyye sicillerindeki orijinal Osmanlıca kayıtlarına doğrudan ulaşılarak metinlerin asılları titizlikle incelenmiştir. Bu süreçte, Staynova’nın Bulgarca çevirisindeki bazı küçük maddi hatalar, eksik okumalar ve anlam kaymaları tarafımızca tashih edilmiştir.

Bulgaristan Turan Cemiyetleri Birliği Plevne Şubesi Nizamnamesi'nin kapağı 1932

 

Bulgaristan Turan Cemiyetleri Birliği Plevne Şubesi Nizamnamesi'nin kapağı 1932.Kaynak: https://www.facebook.com/profile.php?id=100095075884832

TURAN CEMİYETİNİN TEŞKİLATININ BULUNDUĞU YERLER

 

Bulgaristan'da 1926 yılında kurulan Turan Cemiyetleri Birliğinin 1934 yılında şubeleri bulunan köy ve kasabalar. Rıdvan Tümenoğlu Bey'e teşekkür ederiz bu görseli bizimle paylaştığı için. 

Şumnu'nun Sinesinde Yatan Büyük Amiral Cezayirli Gazi Hasan Paşa

 Akdeniz’in Kükreyen Aslanı:

Şumnu'nun Sinesinde Yatan Büyük Amiral Cezayirli Gazi Hasan Paşa

Osmanlı tarihinin sayfalarını karıştırdığınızda, yanında evcil bir aslanla gezen, bakışlarıyla düşmana korku, dostuna güven veren bir devle karşılaşırsınız. Bu isim, sadece bir denizci değil, bir imparatorluğun çöküş dönemindeki son büyük kahramanlarından biri olan Cezayirli Gazi Hasan Paşa’dır. Bugün onun hikâyesini sadece denizlerin dalgalarında değil, Şumnu’nun Koşuyolunda da aramalıyız.

Esaretten Sadrazamlığa Uzanan Bir Destan

Hasan Paşa’nın hayatı adeta bir macera romanı gibidir. Genç yaşta esir düşmüş, ardından Cezayir ocaklarında pişmiş ve Akdeniz’i bir Türk gölüne çeviren iradenin son temsilcilerinden biri olmuştur. 1770 yılında Rus donanmasının Çeşme’de Osmanlı filosunu yakmasıyla yaşanan felaket sırasında, gemisini batmaktan kurtaran ve Limni Adası’nı tek başına savunan bu yiğit, "Gazi" unvanını kanıyla hak etmiştir.

Devletin en zor zamanlarında Kaptan-ı Deryalık ve Sadrazamlık yapmış, Kırım’dan Mısır’a kadar her cephede koşuşturmuştur. Ancak onun hayatındaki en ilginç ve manevi yönlerden biri, bugün Bulgaristan sınırları içerisinde kalan Şumnu şehriyle olan kopmaz bağıdır.

Şumnu’daki Manevi Miras: Bektaşi Tekkesi

Gazi Hasan Paşa, askeri dehasının yanı sıra derin bir gönül adamıydı. Tasavvufa duyduğu yakınlık, onu Şumnu’da muazzam bir külliye inşa etmeye yöneltti. Paşa, burada bir Bektaşi Tekkesi yaptırarak bölgenin kültürel ve manevi dokusunu zenginleştirdi. Şumnu, o dönemde Osmanlı’nın Balkanlar’daki en stratejik askeri üslerinden biriydi ve Paşa, askerlerinin ruh disiplinini bu manevi duraklarla perçinlemek istiyordu.

1790 yılında İsmail Muharebesi hazırlıkları sırasında Şumnu’da vefat eden Gazi Hasan Paşa, vasiyeti üzerine kendi yaptırdığı bu tekkenin bahçesine defnedildi. Yani Akdeniz’in aslanı, son nefesini deniz kıyısında değil, Balkanlar’ın bu sadık şehrinde verdi. Yüzyıllar boyunca onun türbesi, bölgedeki Müslüman halk için bir ziyaretgah, bir metanet kaynağı oldu.

Kırciyev Dönemi: Bir Tarih Kıyımı

Ne yazık ki, tarih her zaman kahramanlara hak ettiği saygıyı gösteren kalemlerle yazılmıyor. 20. yüzyılın başlarında, Bulgaristan’ın siyasi dönüşüm süreçlerinde Şumnu’daki Osmanlı mirası büyük bir saldırıya uğradı. Şehirde Belediye Başkanı Kırdjiev (Kırciyev) döneminde, Türk-İslam izlerini silme gayesiyle korkunç bir yıkım kararı alındı.

Gazi Hasan Paşa’nın yaptırdığı o zarif Bektaşi Tekkesi ve içindeki türbesi, bu yıkımdan nasibini aldı. Bir imparatorluğun kaderini değiştiren amiralin ebedi istirahatgahı, yerel yönetimin kararıyla yerle bir edildi. Bugün o muhteşem yapıdan geriye fiziksel bir iz kalmamış olsa da, Paşa’nın hatırası Şumnu halkının hafızasında ve tarihin tozlu belgelerinde hala dipdiridir.

Neden Hatırlamalıyız?

Cezayirli Gazi Hasan Paşa’yı sadece bir "asker" olarak görmek eksik bir bakış açısıdır. O, modern deniz harp okulunun (Mühendishane-i Bahr-i Hümayun) kurucusu, disiplinin sembolü ve Balkanlar’ı ana yurdu belleyen bir devlet adamıdır. Şumnu’daki tekkesinin yıkılması, sadece bir binanın taşlarının sökülmesi değil; bir ortak kültürün, bir yaşama iradesinin hafızasından silinmeye çalışılmasıdır.

Bizlere düşen görev; bu büyük kahramanın sadece savaşlarını değil, Balkan topraklarına vurduğu o manevi mühürleri de bilmek ve nesillere aktarmaktır. Onun Şumnu’da kaybolan mezarı, aslında bizim tarih bilincimizde yeniden inşa edilmeyi beklemektedir.

Akdeniz’in dalgalarından Balkanlar’ın dağlarına kadar uzanan bu büyük hayat, bize şunu fısıldıyor: Eserler yıkılabilir, taşlar ufalanabilir; ancak millete hizmet edenlerin adı gönüllerde ebediyen yaşar.

Ruhu şad, makamı cennet olsun.

Çeşme kalesi önünde Cezayirli Gazi Hasan Paşa Anıtı

RAZGRAD BEHRAM BEY CAMİSİ

 

VİDİN CEMAAT-I İSLÂMİYESİ FONU (NO: 1604K) BELGE DÖKÜMÜ

SOFYA MERKEZÎ DEVLET ARŞİVİ (TsDA):

VİDİN CEMAAT-I İSLÂMİYESİ FONU (NO: 1604K) BELGE DÖKÜMÜ

Hazırlayan: Basri Zilabid Çalışkan

Bu kıymetli belge dökümü, Bulgaristan’ın tarihsel ve kültürel dokusunda derin izler bırakmış olan Vidin bölgesindeki Müslüman toplumun idari, iktisadi ve sosyal yaşamına ışık tutan bir projeksiyon sunmaktadır. Bulgaristan Merkezî Devlet Arşivi (TsDA) bünyesinde 1604K fon numarasıyla muhafaza edilen bu envanter, özellikle 20. yüzyılın ilk yarısında Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin vakıf yönetiminden eğitim faaliyetlerine, dinî hizmetlerin finansmanından toplumsal yardım mekanizmalarına kadar geniş bir yelpazedeki kurumsal işleyişini belgelemektedir.

Dökümde yer alan kayıtlar, Balkanlar’daki Türk-İslam mirasının korunması mücadelesini, Osman Pazvantoğlu Camii ve kütüphanesi gibi sembolik yapıların onarım süreçlerini ve "Nüvvab" gibi eğitim kurumlarına sağlanan destekleri gün yüzüne çıkarmaktadır. 1908’den 1963’e kadar uzanan bu belgeler, yalnızca bir cemaatin iç yazışmaları değil; aynı zamanda Bulgaristan devlet kurumları ile azınlık hakları ve vakıf mülkiyeti üzerinden kurulan hukuki diyaloğun da somut kanıtlarıdır. Bu döküm, bölge tarihi üzerine çalışan araştırmacılar için bir rehber niteliği taşıdığı gibi, Balkanlar'da kimlik ve belleğin izini sürenler için de vazgeçilmez bir birincil kaynak teşkil etmektedir.

1

Dışişleri ve Din İşleri Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı’ndan, Cami Encümenlerinin seçimi, vakıf mülklerinin listelerinin hazırlanması, akitlerin (resmi belgelerin) doğru düzenlenmesi ve ipotek defterlerine işlenmesi, 1914 yılı nakdi yol vergisi ve benzeri konular hakkında Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne gönderilen genelgeler ve yazılar. 1914-1914

2

Belogradçık Şehir Belediye İdaresi ile Vidin Müftülüğü arasında, Cami Encümeni seçimine dair yazışmalar. 1926-1926

3

Dışişleri ve Din İşleri Bakanlığı ile Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait; bölge hesap mahkemelerinin sayısının 9'dan 3'e düşürülmesi ve bölge müftülüklerinin taksim edilmesine dair yazılar ve emirname. 1932-1932

4

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi Encümeninin 1932/33 mali yılına ait genel raporu. 1934-1937

5

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi Encümeninin 1936 yılına ait genel raporu. 1936

6

Belogradçık Cemaat-i İslâmiyesi gelir ve gider bütçesi; Sofya Başmüftülüğü ile Vidin Bölge Müftülüğü arasında piyangolardan aktarılan meblağlar ve Şumnu "Nüvvab" Türk Din Görevlisi Okulu (Medresetü'n-Nüvvab) yardımları hakkında yazışmalar. 1925-1926

7

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin 1932/33 ve 1944 mali yıllarına ait bütçesi ve kasa defteri. 1932-1944

8

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin 1932/33 yılına ait; bina, çayır, tarla ve orman kiralarından, ot, saman ve buğday satışından elde edilen gelirler ile personel ve din görevlilerinin maaşları ve benzeri giderlerini içeren gelir-gider bütçesi. 1932-1933

9

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin 1936 yılına ait gelir ve gider bütçesi. 1937-1937

10

Vidin'deki Pazvantoğlu Camii'nin onarım giderlerine ve vakıf hamamının yeniden düzenlenmesine (tadilatına) dair keşif özeti (taslak hesap) ve rapor. 1937-1937

11

Lom okul encümeninin kasasının ve mallarının devir-teslim tutanağı. 1926-1926

12

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, Vidin Şehir Belediyesi, Dışişleri ve Din İşleri Bakanlığı, Şehir Müftüsü ve Cemaat Encümeni (Müslüman Encümeni) ile diğer kurumlar arasında; miras meseleleri, cami encümenlerinin seçimi, mağdurlara yardım tahsis edilmesi ve benzeri konularda yazışmalar. 1914-1914

13

Vidin Vakıf İdaresi ile Vidin Bölge Müftüsü arasındaki; gayrimenkul satışlarına dair şartnamelerin gönderilmesi, düzenlenen ihaleler ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1925-1926

14

Dışişleri ve Din İşleri Bakanlığı ile Vidin Bölge Müftülüğü arasındaki; Cemaat-i İslâmiye encümen seçimleri, müftülüğe sekreter-kasiyer atanması ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1926-1926

15

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Bölge Müftülüğü arasındaki; cemaat bütçesinin artırılması, encümendeki usulsüzlükler, vakıf binalarından çıkan inşaat malzemelerinin satışı ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1926-1927

16

Vidin Şehir Belediye İdaresi, Cemaat-i İslâmiye ve Vakıf İdaresi arasındaki; Vidin şehrindeki bazı sokakların düzenlenmesi ve imar edilmesi (güzelleştirilmesi) hakkındaki tutanaklar, dilekçeler ve yazışmalar. 1926-1929

17

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nden gelen yazılar; şahıslar tarafından Vidin Bölge Müftüsü’ne, Vidin Devlet Lisesi’ne, Vidin Şehir Belediyesi’ne ve diğer kurumlara yazılan, Müslüman öğrencilere izin verilmesi ve miras meseleleri hakkındaki dilekçeler; Cemaat-i İslâmiye’nin 1926/27 mali yılı bütçesi. 1927-1927

18

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, Vidin Müftülüğü ve Başmüftülük bünyesindeki Müessesât-ı Diniye ve Vakfiye Müdürlüğü Vekilliği arasındaki yazışmalar; Cemaat-i İslâmiye kasasına yatırılan meblağların ve vakıf mülkü kiracılarının listesi, kırtasiye malzemesi temini, vakıf hamamının onarımı ve hamam binasının planı. 1927-1943

19

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Sofya Başmüftülüğü, Sofya Yedek Subaylar Derneği, Vidin Vakıf Okulu, Maliye Bakanlığı (MF), "Turan" Müslüman Gençlik Cemiyeti ve diğer kurumlar arasındaki; vakıf mülkleri ve binalarının ödenen kiraları hakkındaki yazışmalar. 1927-1927

20

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Bölge İdaresi arasındaki; vakıf taşınmazlarının kiraya verilmesi, Vidin Cemaat-i İslâmiyesi bünyesinde yeni bir komisyon kurulması ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1927-1928

21

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Şehir Belediyesi arasındaki; "Baba Vida" Kalesi, Pazvantoğlu Camii, çeşmesi, kütüphanesi ve kabrinin muhafaza edilmesi, Vidin şehri imar (bayındırlık) komisyonunun faaliyetleri hakkındaki yazışmalar ile vakıf mülklerinin değerlemesine dair tutanaklar. 1927 - 1928

22

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Dışişleri ve Din İşleri Bakanlığı, Vidin Vakıf İdaresi, Sofya Bulgar Kızılhaç Cemiyeti, Sofya Başmüftülüğü ve diğer kurumlar arasındaki; bölge müftülüğüne personel atanması, vakıf mülklerinin satışı ve kiraya verilmesi için ihale ilanı verilmesi, ödenen meblağlar ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1927 - 1928

23

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Bölge Mahkemesi arasındaki mülkiyet meselelerine dair yazışmalar. 1927 - 1928

24

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vergi Dairesi ve tahsildarlar arasındaki ödenen vergiler hakkındaki yazışmalar; belediye çalışanlarının listesi ve kesilen meslek vergileri (temettü vergisi). 1928 - 1929

25

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin İlçe ve Bölge İdareleri arasındaki yazışmalar; Bulgaristan'ın kurtuluşunun 50. yılı ve Çar Simeon'un saltanatının 1000. yılı kutlamalarına dair yönetmelik. 1929-1929

26

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, Başmüftülük ve Bölge Müftülüğü arasındaki; "Turan" Cemiyeti'ne yapılan yardımlar, ödenen kiralar, muhtaç Müslümanlara yönelik yardımlar hakkındaki yazışmalar; Vidin Cemaat-i İslâmiyesi'ne ait ev, hamam, tarla, değirmen ve benzeri mülklerin listesi. 1929-1929

27

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile şahıslar, resmî kurumlar ve Başmüftülük bünyesindeki Müessesât-ı Diniye ve Vakfiye Müdürlüğü arasındaki yazışmalar; cemaat bünyesindeki bir heyetin cami, okul ve tekkeleri ziyaret etmek üzere görevlendirilmesi, vakıf mülklerinin satışı, kredi (borç) verilmesi ve benzeri konular. 1929-1929

28

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, Bölge Valisi ve şahıslar arasındaki; Vidin'deki Müslüman halka odun tedarik edilmesi hakkındaki yazışmalar. 1929-1929

29

Sofya Başmüftülüğü, Vidin Bölge Müftülüğü ve Vidin ilçesinin Arçar köyü Cemaat-i İslâmiyesi arasındaki; Arçar köyü cemaatine ait 1937 yılı bütçesinin gönderilmesi hakkındaki yazışmalar. 1937-1937

30

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, imam, Türk Okul Encümeni ve Lom ilçesi Dolni Tsibır (Aşağı Sibre) köyü Cemaat-i İslâmiyesi arasındaki; mülkiyet belgeleri, boşanma meseleleri ve benzeri konular hakkında yazışmalar. 1937-1937

31

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Şehir Belediye İdaresinin teknik ve sıhhi birimleri arasındaki; Vidin Su Kooperatifi tüzüğünün onaylanması, vakıf hamamı inşaatı ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1937-1937

32

Vidin Bölge Müftüsü, Vergi Müdürü, Vidin "Şefkat" Okuma Evi (Çitalişte) ve Müslüman Cemaati arasında; miras meselelerinin çözüme kavuşturulması, ödenen vergiler ve benzeri konular hakkında teati edilen (karşılıklı gönderilen) yazışmalar. 1937-1937

33

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Sofya Sosyal Sigortalar Enstitüsü, Bulgaristan Ziraat ve Kooperatif Bankası (BZKB), Devlet Kitap Basımevi, İstatistik Genel Müdürlüğü ve diğer kurumlar arasındaki; Müslüman öğretmenlerin sigortaları, cemaatin 1942 yılı gelir-gider raporu ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1942-1942

34

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Şehir Belediye İdaresi arasındaki; vakıf binalarının ve elektrik santralinin onarımı, kamu kullanımına açık binalara dair anket ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1943-1943

35

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, Vidin Belediye İdaresi ve Belogradçik'teki bir şahıs arasındaki; ödenen vergiler ve vakıf mülklerinin kiraları hakkındaki yazışmalar. 1927 - 1943

36

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Vergi Müdürü arasındaki; vakıf binasındaki su tesisatı projesi hakkındaki yazışmalar ve cemaate ait taşınmaz mülklerin listesi. 1943-1943

37

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin ilçesinin Arçar köyü Cemaat-i İslâmiyesi arasındaki; Arçar köyü cemaatine ait arşiv ve muhasebe defterlerinin araştırılıp teslim edilmesi hakkındaki yazışmalar; değerli mali evrak ve kırtasiye kayıtlarının dökümü (envanteri). 1957-1957

38

Vakıf taşınmazlarının şahıslara kiralanmasına dair kira sözleşmeleri. 1908-1928

39

Kiralarını ödememiş olan vakıf mülkü kiracılarının listeleri. 1926-1929

40

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf dükkânlarının sütçü dükkânı (mandıra) olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler ve benzeri belgeler. 1929-1939

41

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait mesken (konut) vasıflı vakıf evlerinin kiraya verilmesine dair tutanaklar, şartnameler, artırma kağıtları (teklif cetvelleri), belgeler, teminat listeleri ve benzeri evrak. 1929 - 1939

42

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf mağazalarının sarraf (döviz/kuyumcu) ve sıhhi malzeme mağazası olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, şartnameler, artırma kağıtları, haciz (rehin) varakaları ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

43

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf mağazalarının bıçakçı atölyesi olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler ve benzeri belgeler. 1929 - 02.1938

44

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf dükkânlarının kahvehane olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, şartnameler, haciz (rehin) varakaları ve benzeri belgeler. 30.04.1929 - 1939

45

Vidin'deki vakıf hamamının 2 yıllığına kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, dilekçeler ve şartnameler. 9.11.1929 - 1939

46

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait, Belogradçik ve çevresinde (ilçesinde) bulunan taşınmaz mülklerin satışına dair tutanaklar, şartnameler, artırma kağıtları, teminat listeleri ve benzeri belgeler. 1929

47

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf buzlukların (karlık/buz mahzeni) kiraya verilmesine dair mektuplar, şartnameler, ilanlar ve tutanaklar. 1929

48

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Belogradçik'teki kurumlar ve şahıslar arasındaki; vakıf mülklerinin kiraya verilmesi, vakıf mülklerinin satışı için yapılan ihale, değirmenlerin denetimi (revizyonu) ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1929

49

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf arazilerinin ve mağazalarının depo (antrepo) olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

50

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf mağazalarının fırın (ekmekçi dükkânı) olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler ve benzeri belgeler. 1929 - 1938

51

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf mağazalarının bakkal dükkânı olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler, artırma kağıtları ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

52

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait, Belogradçik ve Vidin ilçelerinde bulunan tarla ve çayırların işlenmek (tarımsal faaliyet) üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, teminat listeleri, artırma kağıtları, şartnameler ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

53

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait mağazaların ayakkabıcı atölyesi (eskici/kunduracı) olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, vekâletname, ilan, şartnameler, belgeler ve benzeri evrak. 1929 - 1939

54

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait mağazaların yazıhane olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler, artırma kağıtları, haciz (rehin) varakaları ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

55

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait mağazaların tuhafiye ve saatçi dükkânı olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler, artırma kağıtları ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

56

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait mağazaların berber dükkânı ve boyacı atölyesi olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, şartnameler, ilanlar, artırma kağıtları ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

57

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf mağazalarının terzi, hallaç (yün tarama) ve kalpakçı atölyesi olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler ve benzeri belgeler. 1938 - 1939

58

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait kâgir (masif) binanın sirke fabrikası olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, artırma kağıtları, şartnameler ve benzeri belgeler. 6.02. - 18.03.1939

59

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne şahıslar tarafından sunulan; nakdi yardım talebi, vakıf mülklerinin kiralanması, onarımlar ve benzeri konular hakkındaki dilekçeler. 1937

60

Şahıslar tarafından Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne sunulan dilekçeler ve cemaatin bunlara verdiği yanıtlar; hastalar için nakdi yardım yapılması, mağazaların kiralanması ve devredilmesi, tarlaların işlenmesi ve benzeri konular hakkında. 1942 - 1943

61

Vidin Müftülüğü tarafından şahıslara verilen; miras ve mülkiyet meselelerinin çözüme kavuşturulmasına dair belgeler (tasdiknameler). 1926 - 1933

62

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne şahıslar tarafından sunulan; hastalık nedeniyle nakdi yardım talebi, ev onarımı ve benzeri konular hakkındaki dilekçeler ve başvurular. 1927 - 1929

63

Nüvvab Okulu Fonu yararına Vidin Bölge Müftülüğü'ne gelen gelirlerin aylık bordroları. 1926

64

Vidin Bölge Müftülüğü bünyesindeki memur ve hizmetlilerin maaşlarına dair aylık bordrolar. 1926

65

Lom Müftü Vekilliği'ndeki devlet memurlarının aylık maaş bordroları; alınan tutarlara dair makbuzlar, Müslüman cemaatlerinde, Türk, Yahudi ve Ermeni okullarında yeni mütevelli heyetlerinin (encümenlerin) seçilmesine dair belgeler ve benzeri evrak. 1926

66

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi yönetim personelinin maaş bordroları; bölge dahilindeki müftülüklerin ve şeriat sekreterlerinin ödeme emirleri. 1932 - 1933

67

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin devlet hazinesine yatırılan gelirlerine dair aylık bordrolar. 1932 - 1933

67а

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin 1944 yılına ait kasa defteri. 1944 - 1951

68

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi Encümeni (Mütevelli Heyeti) tutanağı ve Vidin'deki Osman Pazvantoğlu Camii'nin onarım giderlerine ait harcama belgelerinin (kanıtlayıcı belgeler/makbuzlar) listesi. 01.04. - 30.06. 1933

69

1932/33 mali yılı bütçesinden vakıf mülklerinin onarımı ve bakımı için harcanan tutarlara ait kanıtlayıcı belgeler (makbuz, fatura vb.). 01.04. - 30.06. 1932

70

Vakıf idaresinin avlusunda bir atölye inşası için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.04. 1932 - 30.06. 1933

71

1932/33 yılı bütçesinden Vidin Cemaat-i İslâmiyesi memur ve hizmetlilerine ödenen maaşlara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.04. 1932 - 30.06. 1933

72

İbadetler ve "Ramazan" ayı münasebetiyle yapılan olağanüstü (ekstra) masraflara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.04. 1932 - 30.06. 1933

73

Fakir Müslümanların geçimi, giyimi ve iaşesi (yiyecek) için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.04. 1932 - 30.06. 1933

74

Vakıf taşınmaz mülkleri (gayrimenkulleri) için ödenen sigorta poliçelerine/primlerine ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 30.06. 1933

75

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin 1932/1933 mali yılına ait adli ve idari (kalem) hesap makbuzlarının listesi. 1932 - 1933

76

Vakıf mülklerine ait ödenen vergiler, harçlar, ek vergiler (rüsumat) ve benzeri ödemelere dair kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

77

Hasta olan imamlara ve şahıslara ödenen ücretlere/tazminatlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

78

İbadethanelerin ve cemaat idaresinin (ofis/yazıhane) ısıtma ve aydınlatma giderlerine ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

79

Encümen üyeleri ile cemaat memur ve hizmetlilerinin sigorta masrafları ile harcırah (yol ve yevmiye) giderlerine ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

80

Müslüman okullarının geçimi (idamesi) ve ibadethanelerin onarımı için tahsis edilen yardımlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

81

Vakıf mülklerine elektrik tesisatı döşenmesi için yapılan masraflara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

82

İhale ilanları ve benzeri duyurular için ödenen harçlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

83

Kırtasiye giderleri, gazete, dergi ve benzeri harcamalar için ödenen tutarlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

84

Yeni vakıf binalarının inşası ve ek bina yapımı, boş arsaların imar düzenlemesi (regülasyon) ve benzeri işler için ödenen giderlere ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

85

Başmüftülük bünyesindeki "Din Görevlileri ve Vakıflar" şubesinin (dairesinin) geçimi/giderleri için yatırılan tutarlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

86

1936 yılı bütçesinden Vidin Cemaat-i İslâmiyesi encümen üyeleri ve çalışanlarına ödenen harcırah (yol ve yevmiye) tutarlarına ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

87

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi yazıhanesinin (ofisinin) döşeme (tefrişat), ısıtma, aydınlatma ve benzeri giderlerine ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

88

Dava süreçleri, gümrük vergileri, noter/kalem harçları, vergiler, ek vergiler (rüsumat) ve benzeri giderlere ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

89

Yeni vakıf binalarının inşası, ek bina yapımı, trafo merkezi (TP istasyonu) onarımı ve benzeri işler için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

90

Başmüftülük bünyesindeki "Din Görevlileri ve Vakıflar" şubesinin giderleri, "Ramazan" ayı harcamaları, Müslüman Dini Muhafızları Cemiyeti ve benzeri kurumlar için yapılan masraflara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

91

Vakıf taşınmaz mülklerinin sigortalanmasına ve vakıf mülklerinin çevrilmesine (çit/duvar ile etrafının kapatılmasına) ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

92

Vakıf mülklerinin bakım ve onarımı (tamiratı) için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01. - 31.12.1936

93

Kitap, gazete, abonelik, kırtasiye malzemeleri ve benzeri giderler için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01. - 31.12.1936

94

Okulların geçimi (idamesi) ile Müslümanların giyim, yiyecek ve yakacak (ısıtma) ihtiyaçları için sağlanan yardımlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01. - 31.12.1936

95

1936 yılı bütçesinden ibadethanelerin bakımı ve onarımı (tamiratı) için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01. - 31.12.1936

96

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin şahıslara yapılan ücret ödemeleri, komisyon üyelerinin, mühendislerin ve diğer görevlilerin atanması (istihdamı) için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01.1936 - 5.01.1937

97

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin borç ödemeleri, taş çıkartılması (muhtemelen inşaat veya çevre düzenlemesi için) ve benzeri işler için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01.1936 - 7.01.1937

98

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi personelinin, din görevlilerinin ve diğer çalışanların ödenen maaşlarına ait yazışmalar ve kanıtlayıcı belgeler. 1.01.1936 - 27.01.1937

99

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin menkul ve gayrimenkul mülklerinden elde edilen kira gelirlerine ait vergi bildirimleri ve makbuzları. 1945 - 1949

100

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi'nin 1955 - 1957 mali yıllarına ait kasa defteri. 1955 - 1957

101

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi'nin 1936 yılına ait gider defteri (harcama kayıt defteri). 1937

102

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi'nin 1932/33 mali yılına ait makbuz defterleri (5 adet). 1932-1933

103

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi'nin 1936 mali yılına ait makbuz defterleri (95 adet). 1936

104

Osmanlıca yazışmalar / 18 dosya. Tarihsiz

105

Vidin şehri 2. Mahalle (Kvartal) 18. Yerel (Alt) Vatan Cephesi (Oteçestven Front) Teşkilatı belgeleri. 1963