VİDİN CEMAAT-I İSLÂMİYESİ FONU (NO: 1604K) BELGE DÖKÜMÜ

SOFYA MERKEZÎ DEVLET ARŞİVİ (TsDA):

VİDİN CEMAAT-I İSLÂMİYESİ FONU (NO: 1604K) BELGE DÖKÜMÜ

Hazırlayan: Basri Zilabid Çalışkan

Bu kıymetli belge dökümü, Bulgaristan’ın tarihsel ve kültürel dokusunda derin izler bırakmış olan Vidin bölgesindeki Müslüman toplumun idari, iktisadi ve sosyal yaşamına ışık tutan bir projeksiyon sunmaktadır. Bulgaristan Merkezî Devlet Arşivi (TsDA) bünyesinde 1604K fon numarasıyla muhafaza edilen bu envanter, özellikle 20. yüzyılın ilk yarısında Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin vakıf yönetiminden eğitim faaliyetlerine, dinî hizmetlerin finansmanından toplumsal yardım mekanizmalarına kadar geniş bir yelpazedeki kurumsal işleyişini belgelemektedir.

Dökümde yer alan kayıtlar, Balkanlar’daki Türk-İslam mirasının korunması mücadelesini, Osman Pazvantoğlu Camii ve kütüphanesi gibi sembolik yapıların onarım süreçlerini ve "Nüvvab" gibi eğitim kurumlarına sağlanan destekleri gün yüzüne çıkarmaktadır. 1908’den 1963’e kadar uzanan bu belgeler, yalnızca bir cemaatin iç yazışmaları değil; aynı zamanda Bulgaristan devlet kurumları ile azınlık hakları ve vakıf mülkiyeti üzerinden kurulan hukuki diyaloğun da somut kanıtlarıdır. Bu döküm, bölge tarihi üzerine çalışan araştırmacılar için bir rehber niteliği taşıdığı gibi, Balkanlar'da kimlik ve belleğin izini sürenler için de vazgeçilmez bir birincil kaynak teşkil etmektedir.

1

Dışişleri ve Din İşleri Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı’ndan, Cami Encümenlerinin seçimi, vakıf mülklerinin listelerinin hazırlanması, akitlerin (resmi belgelerin) doğru düzenlenmesi ve ipotek defterlerine işlenmesi, 1914 yılı nakdi yol vergisi ve benzeri konular hakkında Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne gönderilen genelgeler ve yazılar. 1914-1914

2

Belogradçık Şehir Belediye İdaresi ile Vidin Müftülüğü arasında, Cami Encümeni seçimine dair yazışmalar. 1926-1926

3

Dışişleri ve Din İşleri Bakanlığı ile Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait; bölge hesap mahkemelerinin sayısının 9'dan 3'e düşürülmesi ve bölge müftülüklerinin taksim edilmesine dair yazılar ve emirname. 1932-1932

4

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi Encümeninin 1932/33 mali yılına ait genel raporu. 1934-1937

5

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi Encümeninin 1936 yılına ait genel raporu. 1936

6

Belogradçık Cemaat-i İslâmiyesi gelir ve gider bütçesi; Sofya Başmüftülüğü ile Vidin Bölge Müftülüğü arasında piyangolardan aktarılan meblağlar ve Şumnu "Nüvvab" Türk Din Görevlisi Okulu (Medresetü'n-Nüvvab) yardımları hakkında yazışmalar. 1925-1926

7

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin 1932/33 ve 1944 mali yıllarına ait bütçesi ve kasa defteri. 1932-1944

8

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin 1932/33 yılına ait; bina, çayır, tarla ve orman kiralarından, ot, saman ve buğday satışından elde edilen gelirler ile personel ve din görevlilerinin maaşları ve benzeri giderlerini içeren gelir-gider bütçesi. 1932-1933

9

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin 1936 yılına ait gelir ve gider bütçesi. 1937-1937

10

Vidin'deki Pazvantoğlu Camii'nin onarım giderlerine ve vakıf hamamının yeniden düzenlenmesine (tadilatına) dair keşif özeti (taslak hesap) ve rapor. 1937-1937

11

Lom okul encümeninin kasasının ve mallarının devir-teslim tutanağı. 1926-1926

12

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, Vidin Şehir Belediyesi, Dışişleri ve Din İşleri Bakanlığı, Şehir Müftüsü ve Cemaat Encümeni (Müslüman Encümeni) ile diğer kurumlar arasında; miras meseleleri, cami encümenlerinin seçimi, mağdurlara yardım tahsis edilmesi ve benzeri konularda yazışmalar. 1914-1914

13

Vidin Vakıf İdaresi ile Vidin Bölge Müftüsü arasındaki; gayrimenkul satışlarına dair şartnamelerin gönderilmesi, düzenlenen ihaleler ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1925-1926

14

Dışişleri ve Din İşleri Bakanlığı ile Vidin Bölge Müftülüğü arasındaki; Cemaat-i İslâmiye encümen seçimleri, müftülüğe sekreter-kasiyer atanması ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1926-1926

15

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Bölge Müftülüğü arasındaki; cemaat bütçesinin artırılması, encümendeki usulsüzlükler, vakıf binalarından çıkan inşaat malzemelerinin satışı ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1926-1927

16

Vidin Şehir Belediye İdaresi, Cemaat-i İslâmiye ve Vakıf İdaresi arasındaki; Vidin şehrindeki bazı sokakların düzenlenmesi ve imar edilmesi (güzelleştirilmesi) hakkındaki tutanaklar, dilekçeler ve yazışmalar. 1926-1929

17

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nden gelen yazılar; şahıslar tarafından Vidin Bölge Müftüsü’ne, Vidin Devlet Lisesi’ne, Vidin Şehir Belediyesi’ne ve diğer kurumlara yazılan, Müslüman öğrencilere izin verilmesi ve miras meseleleri hakkındaki dilekçeler; Cemaat-i İslâmiye’nin 1926/27 mali yılı bütçesi. 1927-1927

18

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, Vidin Müftülüğü ve Başmüftülük bünyesindeki Müessesât-ı Diniye ve Vakfiye Müdürlüğü Vekilliği arasındaki yazışmalar; Cemaat-i İslâmiye kasasına yatırılan meblağların ve vakıf mülkü kiracılarının listesi, kırtasiye malzemesi temini, vakıf hamamının onarımı ve hamam binasının planı. 1927-1943

19

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Sofya Başmüftülüğü, Sofya Yedek Subaylar Derneği, Vidin Vakıf Okulu, Maliye Bakanlığı (MF), "Turan" Müslüman Gençlik Cemiyeti ve diğer kurumlar arasındaki; vakıf mülkleri ve binalarının ödenen kiraları hakkındaki yazışmalar. 1927-1927

20

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Bölge İdaresi arasındaki; vakıf taşınmazlarının kiraya verilmesi, Vidin Cemaat-i İslâmiyesi bünyesinde yeni bir komisyon kurulması ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1927-1928

21

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Şehir Belediyesi arasındaki; "Baba Vida" Kalesi, Pazvantoğlu Camii, çeşmesi, kütüphanesi ve kabrinin muhafaza edilmesi, Vidin şehri imar (bayındırlık) komisyonunun faaliyetleri hakkındaki yazışmalar ile vakıf mülklerinin değerlemesine dair tutanaklar. 1927 - 1928

22

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Dışişleri ve Din İşleri Bakanlığı, Vidin Vakıf İdaresi, Sofya Bulgar Kızılhaç Cemiyeti, Sofya Başmüftülüğü ve diğer kurumlar arasındaki; bölge müftülüğüne personel atanması, vakıf mülklerinin satışı ve kiraya verilmesi için ihale ilanı verilmesi, ödenen meblağlar ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1927 - 1928

23

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Bölge Mahkemesi arasındaki mülkiyet meselelerine dair yazışmalar. 1927 - 1928

24

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vergi Dairesi ve tahsildarlar arasındaki ödenen vergiler hakkındaki yazışmalar; belediye çalışanlarının listesi ve kesilen meslek vergileri (temettü vergisi). 1928 - 1929

25

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin İlçe ve Bölge İdareleri arasındaki yazışmalar; Bulgaristan'ın kurtuluşunun 50. yılı ve Çar Simeon'un saltanatının 1000. yılı kutlamalarına dair yönetmelik. 1929-1929

26

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, Başmüftülük ve Bölge Müftülüğü arasındaki; "Turan" Cemiyeti'ne yapılan yardımlar, ödenen kiralar, muhtaç Müslümanlara yönelik yardımlar hakkındaki yazışmalar; Vidin Cemaat-i İslâmiyesi'ne ait ev, hamam, tarla, değirmen ve benzeri mülklerin listesi. 1929-1929

27

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile şahıslar, resmî kurumlar ve Başmüftülük bünyesindeki Müessesât-ı Diniye ve Vakfiye Müdürlüğü arasındaki yazışmalar; cemaat bünyesindeki bir heyetin cami, okul ve tekkeleri ziyaret etmek üzere görevlendirilmesi, vakıf mülklerinin satışı, kredi (borç) verilmesi ve benzeri konular. 1929-1929

28

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, Bölge Valisi ve şahıslar arasındaki; Vidin'deki Müslüman halka odun tedarik edilmesi hakkındaki yazışmalar. 1929-1929

29

Sofya Başmüftülüğü, Vidin Bölge Müftülüğü ve Vidin ilçesinin Arçar köyü Cemaat-i İslâmiyesi arasındaki; Arçar köyü cemaatine ait 1937 yılı bütçesinin gönderilmesi hakkındaki yazışmalar. 1937-1937

30

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, imam, Türk Okul Encümeni ve Lom ilçesi Dolni Tsibır (Aşağı Sibre) köyü Cemaat-i İslâmiyesi arasındaki; mülkiyet belgeleri, boşanma meseleleri ve benzeri konular hakkında yazışmalar. 1937-1937

31

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Şehir Belediye İdaresinin teknik ve sıhhi birimleri arasındaki; Vidin Su Kooperatifi tüzüğünün onaylanması, vakıf hamamı inşaatı ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1937-1937

32

Vidin Bölge Müftüsü, Vergi Müdürü, Vidin "Şefkat" Okuma Evi (Çitalişte) ve Müslüman Cemaati arasında; miras meselelerinin çözüme kavuşturulması, ödenen vergiler ve benzeri konular hakkında teati edilen (karşılıklı gönderilen) yazışmalar. 1937-1937

33

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Sofya Sosyal Sigortalar Enstitüsü, Bulgaristan Ziraat ve Kooperatif Bankası (BZKB), Devlet Kitap Basımevi, İstatistik Genel Müdürlüğü ve diğer kurumlar arasındaki; Müslüman öğretmenlerin sigortaları, cemaatin 1942 yılı gelir-gider raporu ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1942-1942

34

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Şehir Belediye İdaresi arasındaki; vakıf binalarının ve elektrik santralinin onarımı, kamu kullanımına açık binalara dair anket ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1943-1943

35

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi, Vidin Belediye İdaresi ve Belogradçik'teki bir şahıs arasındaki; ödenen vergiler ve vakıf mülklerinin kiraları hakkındaki yazışmalar. 1927 - 1943

36

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin Vergi Müdürü arasındaki; vakıf binasındaki su tesisatı projesi hakkındaki yazışmalar ve cemaate ait taşınmaz mülklerin listesi. 1943-1943

37

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Vidin ilçesinin Arçar köyü Cemaat-i İslâmiyesi arasındaki; Arçar köyü cemaatine ait arşiv ve muhasebe defterlerinin araştırılıp teslim edilmesi hakkındaki yazışmalar; değerli mali evrak ve kırtasiye kayıtlarının dökümü (envanteri). 1957-1957

38

Vakıf taşınmazlarının şahıslara kiralanmasına dair kira sözleşmeleri. 1908-1928

39

Kiralarını ödememiş olan vakıf mülkü kiracılarının listeleri. 1926-1929

40

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf dükkânlarının sütçü dükkânı (mandıra) olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler ve benzeri belgeler. 1929-1939

41

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait mesken (konut) vasıflı vakıf evlerinin kiraya verilmesine dair tutanaklar, şartnameler, artırma kağıtları (teklif cetvelleri), belgeler, teminat listeleri ve benzeri evrak. 1929 - 1939

42

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf mağazalarının sarraf (döviz/kuyumcu) ve sıhhi malzeme mağazası olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, şartnameler, artırma kağıtları, haciz (rehin) varakaları ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

43

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf mağazalarının bıçakçı atölyesi olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler ve benzeri belgeler. 1929 - 02.1938

44

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf dükkânlarının kahvehane olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, şartnameler, haciz (rehin) varakaları ve benzeri belgeler. 30.04.1929 - 1939

45

Vidin'deki vakıf hamamının 2 yıllığına kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, dilekçeler ve şartnameler. 9.11.1929 - 1939

46

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait, Belogradçik ve çevresinde (ilçesinde) bulunan taşınmaz mülklerin satışına dair tutanaklar, şartnameler, artırma kağıtları, teminat listeleri ve benzeri belgeler. 1929

47

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf buzlukların (karlık/buz mahzeni) kiraya verilmesine dair mektuplar, şartnameler, ilanlar ve tutanaklar. 1929

48

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi ile Belogradçik'teki kurumlar ve şahıslar arasındaki; vakıf mülklerinin kiraya verilmesi, vakıf mülklerinin satışı için yapılan ihale, değirmenlerin denetimi (revizyonu) ve benzeri konular hakkındaki yazışmalar. 1929

49

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf arazilerinin ve mağazalarının depo (antrepo) olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

50

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf mağazalarının fırın (ekmekçi dükkânı) olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler ve benzeri belgeler. 1929 - 1938

51

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf mağazalarının bakkal dükkânı olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler, artırma kağıtları ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

52

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait, Belogradçik ve Vidin ilçelerinde bulunan tarla ve çayırların işlenmek (tarımsal faaliyet) üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, teminat listeleri, artırma kağıtları, şartnameler ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

53

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait mağazaların ayakkabıcı atölyesi (eskici/kunduracı) olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, vekâletname, ilan, şartnameler, belgeler ve benzeri evrak. 1929 - 1939

54

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait mağazaların yazıhane olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler, artırma kağıtları, haciz (rehin) varakaları ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

55

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait mağazaların tuhafiye ve saatçi dükkânı olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler, artırma kağıtları ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

56

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait mağazaların berber dükkânı ve boyacı atölyesi olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, şartnameler, ilanlar, artırma kağıtları ve benzeri belgeler. 1929 - 1939

57

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait vakıf mağazalarının terzi, hallaç (yün tarama) ve kalpakçı atölyesi olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, şartnameler ve benzeri belgeler. 1938 - 1939

58

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne ait kâgir (masif) binanın sirke fabrikası olarak kullanılmak üzere kiraya verilmesine dair tutanaklar, ilanlar, artırma kağıtları, şartnameler ve benzeri belgeler. 6.02. - 18.03.1939

59

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne şahıslar tarafından sunulan; nakdi yardım talebi, vakıf mülklerinin kiralanması, onarımlar ve benzeri konular hakkındaki dilekçeler. 1937

60

Şahıslar tarafından Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne sunulan dilekçeler ve cemaatin bunlara verdiği yanıtlar; hastalar için nakdi yardım yapılması, mağazaların kiralanması ve devredilmesi, tarlaların işlenmesi ve benzeri konular hakkında. 1942 - 1943

61

Vidin Müftülüğü tarafından şahıslara verilen; miras ve mülkiyet meselelerinin çözüme kavuşturulmasına dair belgeler (tasdiknameler). 1926 - 1933

62

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’ne şahıslar tarafından sunulan; hastalık nedeniyle nakdi yardım talebi, ev onarımı ve benzeri konular hakkındaki dilekçeler ve başvurular. 1927 - 1929

63

Nüvvab Okulu Fonu yararına Vidin Bölge Müftülüğü'ne gelen gelirlerin aylık bordroları. 1926

64

Vidin Bölge Müftülüğü bünyesindeki memur ve hizmetlilerin maaşlarına dair aylık bordrolar. 1926

65

Lom Müftü Vekilliği'ndeki devlet memurlarının aylık maaş bordroları; alınan tutarlara dair makbuzlar, Müslüman cemaatlerinde, Türk, Yahudi ve Ermeni okullarında yeni mütevelli heyetlerinin (encümenlerin) seçilmesine dair belgeler ve benzeri evrak. 1926

66

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi yönetim personelinin maaş bordroları; bölge dahilindeki müftülüklerin ve şeriat sekreterlerinin ödeme emirleri. 1932 - 1933

67

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin devlet hazinesine yatırılan gelirlerine dair aylık bordrolar. 1932 - 1933

67а

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin 1944 yılına ait kasa defteri. 1944 - 1951

68

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi Encümeni (Mütevelli Heyeti) tutanağı ve Vidin'deki Osman Pazvantoğlu Camii'nin onarım giderlerine ait harcama belgelerinin (kanıtlayıcı belgeler/makbuzlar) listesi. 01.04. - 30.06. 1933

69

1932/33 mali yılı bütçesinden vakıf mülklerinin onarımı ve bakımı için harcanan tutarlara ait kanıtlayıcı belgeler (makbuz, fatura vb.). 01.04. - 30.06. 1932

70

Vakıf idaresinin avlusunda bir atölye inşası için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.04. 1932 - 30.06. 1933

71

1932/33 yılı bütçesinden Vidin Cemaat-i İslâmiyesi memur ve hizmetlilerine ödenen maaşlara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.04. 1932 - 30.06. 1933

72

İbadetler ve "Ramazan" ayı münasebetiyle yapılan olağanüstü (ekstra) masraflara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.04. 1932 - 30.06. 1933

73

Fakir Müslümanların geçimi, giyimi ve iaşesi (yiyecek) için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.04. 1932 - 30.06. 1933

74

Vakıf taşınmaz mülkleri (gayrimenkulleri) için ödenen sigorta poliçelerine/primlerine ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 30.06. 1933

75

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin 1932/1933 mali yılına ait adli ve idari (kalem) hesap makbuzlarının listesi. 1932 - 1933

76

Vakıf mülklerine ait ödenen vergiler, harçlar, ek vergiler (rüsumat) ve benzeri ödemelere dair kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

77

Hasta olan imamlara ve şahıslara ödenen ücretlere/tazminatlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

78

İbadethanelerin ve cemaat idaresinin (ofis/yazıhane) ısıtma ve aydınlatma giderlerine ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

79

Encümen üyeleri ile cemaat memur ve hizmetlilerinin sigorta masrafları ile harcırah (yol ve yevmiye) giderlerine ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

80

Müslüman okullarının geçimi (idamesi) ve ibadethanelerin onarımı için tahsis edilen yardımlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

81

Vakıf mülklerine elektrik tesisatı döşenmesi için yapılan masraflara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

82

İhale ilanları ve benzeri duyurular için ödenen harçlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

83

Kırtasiye giderleri, gazete, dergi ve benzeri harcamalar için ödenen tutarlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

84

Yeni vakıf binalarının inşası ve ek bina yapımı, boş arsaların imar düzenlemesi (regülasyon) ve benzeri işler için ödenen giderlere ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

85

Başmüftülük bünyesindeki "Din Görevlileri ve Vakıflar" şubesinin (dairesinin) geçimi/giderleri için yatırılan tutarlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1932 - 1933

86

1936 yılı bütçesinden Vidin Cemaat-i İslâmiyesi encümen üyeleri ve çalışanlarına ödenen harcırah (yol ve yevmiye) tutarlarına ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

87

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi yazıhanesinin (ofisinin) döşeme (tefrişat), ısıtma, aydınlatma ve benzeri giderlerine ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

88

Dava süreçleri, gümrük vergileri, noter/kalem harçları, vergiler, ek vergiler (rüsumat) ve benzeri giderlere ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

89

Yeni vakıf binalarının inşası, ek bina yapımı, trafo merkezi (TP istasyonu) onarımı ve benzeri işler için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

90

Başmüftülük bünyesindeki "Din Görevlileri ve Vakıflar" şubesinin giderleri, "Ramazan" ayı harcamaları, Müslüman Dini Muhafızları Cemiyeti ve benzeri kurumlar için yapılan masraflara ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

91

Vakıf taşınmaz mülklerinin sigortalanmasına ve vakıf mülklerinin çevrilmesine (çit/duvar ile etrafının kapatılmasına) ait kanıtlayıcı belgeler. 01.01. - 31.12.1936

92

Vakıf mülklerinin bakım ve onarımı (tamiratı) için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01. - 31.12.1936

93

Kitap, gazete, abonelik, kırtasiye malzemeleri ve benzeri giderler için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01. - 31.12.1936

94

Okulların geçimi (idamesi) ile Müslümanların giyim, yiyecek ve yakacak (ısıtma) ihtiyaçları için sağlanan yardımlara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01. - 31.12.1936

95

1936 yılı bütçesinden ibadethanelerin bakımı ve onarımı (tamiratı) için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01. - 31.12.1936

96

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin şahıslara yapılan ücret ödemeleri, komisyon üyelerinin, mühendislerin ve diğer görevlilerin atanması (istihdamı) için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01.1936 - 5.01.1937

97

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin borç ödemeleri, taş çıkartılması (muhtemelen inşaat veya çevre düzenlemesi için) ve benzeri işler için yapılan harcamalara ait kanıtlayıcı belgeler. 1.01.1936 - 7.01.1937

98

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi personelinin, din görevlilerinin ve diğer çalışanların ödenen maaşlarına ait yazışmalar ve kanıtlayıcı belgeler. 1.01.1936 - 27.01.1937

99

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi’nin menkul ve gayrimenkul mülklerinden elde edilen kira gelirlerine ait vergi bildirimleri ve makbuzları. 1945 - 1949

100

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi'nin 1955 - 1957 mali yıllarına ait kasa defteri. 1955 - 1957

101

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi'nin 1936 yılına ait gider defteri (harcama kayıt defteri). 1937

102

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi'nin 1932/33 mali yılına ait makbuz defterleri (5 adet). 1932-1933

103

Vidin Cemaat-i İslâmiyesi'nin 1936 mali yılına ait makbuz defterleri (95 adet). 1936

104

Osmanlıca yazışmalar / 18 dosya. Tarihsiz

105

Vidin şehri 2. Mahalle (Kvartal) 18. Yerel (Alt) Vatan Cephesi (Oteçestven Front) Teşkilatı belgeleri. 1963

BULGARİSTAN VİDİN İL DEVLET ARŞİVİ VİDİN MÜFTÜLÜĞÜ VE VAKIF İDARESİ FONU BELGE DÖKÜMÜ

 

BULGARİSTAN VİDİN İL DEVLET ARŞİVİ

VİDİN MÜFTÜLÜĞÜ VE VAKIF İDARESİ FONU BELGE DÖKÜMÜ

 

Çeviren:

Basri Zilabid Çalışkan

 

Bu çalışma, Bulgaristan Vidin İl Devlet Arşivi (Държавен архив – Видин) bünyesinde muhafaza edilen 25K numaralı Vidin Müftülüğü Fonu’na (1985-1944) ait envanter listesinin Türkçeye kazandırılmasını ve teknik analizini konu edinmektedir. İlgili fon; Vidin ve çevresindeki Müslüman toplumun idari, hukuki, eğitim ve sosyo-kültürel mirasını yansıtan 145 ayrı arşiv biriminden (AB) oluşmakta ve toplamda 5.578 varaklık bir belge birikimini ihtiva etmektedir.

Her ne kadar resmi fon başlığında 1895–1944 tarihleri zikredilse de içerisindeki belgeler 1817 yılından 1947 yılına kadar uzanan geniş bir kronolojik yelpazeye yayılmaktadır. Bu durum, bölgedeki Türk-İslam kurumlarının Osmanlı sonrası dönemdeki dönüşümünü ve kurumsal sürekliliğini temsil etmesi bakımından birincil derecede öneme sahiptir.

Listenin hazırlanma sürecindeki metodolojik farklılıklar ve kataloglama işlemlerinin farklı dönemlerde değişik arşiv görevlileri tarafından yürütülmüş olması, belgelere dair tanımlamalarda bazı teknik tutarsızlıkları da beraberinde getirmiştir. Arşiv kayıtlarında gözlemlenen bu durum; bazı belgelerin "asıl " statüsünün belirtilmemesi veya “dil” tanımlamalarındaki teknik hatalar üzerinden kendisini göstermektedir. Örneğin, orijinal katalogda "Arapça" olarak nitelendirilen bazı kayıtların, Osmanlı Türkçesi olduğu kaçınılmazdır. Katalogda aksi belirtilmedikçe, Osmanlı Türkçesi ile kaleme alınmış olan tüm belgeler el yazmasıdır. Osmanlı Türkçesi – Osm.; Arşiv Birimi – AB; Sınıflandırma Şeması İndeksi – SŞİ olarak kısaltılmıştır.  

NOT: MAKALENİN PDF SİNE ŞURADAN ULAŞABİLİRSİNİZ:

 https://marmaraedu.academia.edu/BasriZilabid

No SŞİ Arşiv Biriminin Başlığı Başlangıç ve Bitiş Tarihleri Varak Sayısı

1 І. Vidin Müftülüğü Giden Evrak Defteri 2 Ocak 1888 - 31 Aralık 1891 62

2 І. Vidin Müftülüğü Şeriye Sicili (Asıl. Osm.) 1888 - 1889 29

3 І. Vidin Müftülüğü Protokol Defteri (Asıl. Osm.) 1889 - 1891 127

4 І. Vidin Vakıf İdaresi Yazışmaları (İçişleri Bak., Dışişleri Bak., Sofya İstinaf Mahkemesi vb. ile; vakıf mülk bilgileri, Müslüman dilekçeleri, yardım talepleri; Asıl, Bulgarca ve Osm.) 1890 - 1901 97

5 І. Vidin Müftülüğü Sicili (Asıl. Osm.) 1891 - 1895 103

6 І. Vidin Müftülüğü Gelen Evrak Defteri (Dilekçe ve şikayetlerin kaydı için) 27 Ocak 1894 - 7 Aralık 1899 55

7 І. Vidin Müftülüğü Gelen-Giden Evrak Defteri (Asıl. Osm.) 1894 - 1897 32

8 І. Vidin Müslüman halkı ve Müftüsünün vakıf mülklerinin yıkılmasının önlenmesi için İçişleri ve Dışişleri Bakanlıklarına sunduğu beyannameler (Asıl.) 24 Temmuz 1897 5

9 І. Tüccar Ali Sayib tarafından abone olunan gazete (Asıl. Osm.) [1897] 1

10 І. Vidin Müftülüğü ile Vidin Mekatib-i İslamiye Encümeni arasındaki yazışmalar (Asıl. Osm.) [1899] 8

11 І. "Tuna" Gazetesi (Rusçuk, D.M. Drobnjak Matbaası; Asıl, Osm.) 1908 2

12 І. Vidin Müftülüğü Giden Evrak Defteri 9 Ocak 1919 - 3 Aralık 1920 100

13 І. Başmüftülük (Sofya), Vidin, Vratsa Müftülükleri ve Lom, Niğbolu vekaletleri arası yazışmalar (Türk okulları hakkında) (Asıl. Osm.) 5 Şubat 1920 - 28 Mart 1934 169

14 ІІ. Muhasebe Defteri (Asıl. Osm.) 1872 - 1888 94

15 ІІ. Lom bölgesi Duba mahallesinden bir şahsa ait tarla tapusu (Asıl, Bulgarca ve Osm.) 1873 2

16 ІІ. Vidinli öğretmen Süleyman Aliev'in Ticari Defteri (Asıl. Osm.) 14 Aralık 1877 - 10 Ocak 1884 31

17 ІІ. Muhasebe Defteri (Asıl, Osm.) 1879 - 1880 35

18 ІІ. Bakkal Osman Çavuş'un dükkan defteri (Asıl. Osm.) 1882 - 1890 22

19 ІІ. Vidin Müftülüğü Muhasebe Defteri (Asıl, Bulgarca ve Osm.) 1883 - 1890 104

20 ІІ. Mustafa bin Hüseyin'in dükkanına ait ticari alım-satım defteri (Asıl. Osm.) 1884 - 1887 61

21 ІІ. Vidin Müftülüğü Muhasebe Defteri (Asıl. Osm.) 16 Mart 1883 - 1896 179

22 ІІ. Muhasebe Defteri (Asıl, Bulgarca ve Osm.) [1885 - 1887] 14

23 ІІ. Mustafa bin Hüseyin'in Muhasebe Defteri (Asıl. Osm.) 20 Ağu 1887 - 20 Temmuz 1889 26

24 ІІ. Vidin Müftülüğü Muhasebe Defteri (Asıl. Osm.) 1887 31

25 ІІ. Vidin Müftülüğü Gelir Defteri (Asıl. Osm.) 1887 - 1888 19

26 ІІ. Vidin Müftülüğü Muhasebe Defteri (Asıl. Osm.) 1888 - 1889 54

27 ІІ. Vergi Kayıt Kitabı (Asıl, Bulgarca ve Osm.) 1900 238

28 ІІ. Vidin Bölge Müftülüğü Gider Kasa Defteri (Asıl. Osm.) 2 Ocak 1891 - 31 Aralık 1896 101

29 ІІ. Vidin Bölge Müftülüğü Gelir Kasa Defteri 5 Ocak 1891 - 31 Ekim 1895 98

30 ІІ. Vidin Müftülüğü Makbuz Defteri 26 Temmuz 1893 - 29 Ağustos 1894 103

31 ІІ. Vidin Bölge Müftülüğü Gelir Kasa Defteri 1 Kasım 1895 - 27 Nisan 1899 100

32 ІІ. Vidin Bölge Müftülüğü Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1896 103

33 ІІ. Vidin Vakıf İdaresi Evkaf-ı İslamiye Kasası Sermaye Defteri 23 Temmuz 1904 - 1 Ocak 1909 23

34 ІІ. Vidin Evkaf-ı İslamiye Kasası Genel Gelir-Gider Defteri 23 Temmuz - 28 Aralık 1904 149

35 ІІ. Vidin Müftülüğü Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1904 197

36 ІІ. Borç-Alacak Kayıt Defteri (Asıl, Bulgarca ve Osm.) 1904 22

37 ІІ. Vidin Evkaf-ı İslamiye Kasası Genel Gelir-Gider Defteri 1 Ocak - 31 Aralık 1905 253

38 ІІ. Sali Yunuz'un Ticari Defteri Şubat 1906 - 1911 92

39 ІІ. Vidin Vakıf Kasası Genel Gelir-Gider Defteri 1 Ocak - 13 Kasım 1907 236

40 ІІ. Vidin Evkaf-ı İslamiye Kasası Genel Gelir-Gider Defteri 1 Ocak - 31 Aralık 1908 215

41 ІІ. Vidin Vakıf İdaresi Gider Kasa ve Cari Hesap Defteri 1 Ocak 1911 - 31 Temmuz 1912 201

42 ІІ. Vidin Bölge Müftülüğü Kasa Defteri (Asıl. Osm.) 1911 100

43 ІІ. Vidin Vakıf İdaresi Personel Maaş Bordroları ve Harcama Belgeleri Ocak - 30 Haziran 1912 82

44 ІІ. Vidin Müftülüğü Genel Gelir-Gider Defteri 29 Ağustos 1912 - 19 Şubat 1917 31

45 ІІ. Vidin Müftülüğü Genel Gelir-Gider Defteri 15 Şubat 1916 - 1 Ekim 1919 31

46 ІІ. Vidin Bölge Müftülüğü Genel Gelir-Gider Defteri 17 Eylül 1919 - 31 Aralık 1923 31

47 ІІ. Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) Tarihsiz 41

48 ІІІ. Lom sakini İsmail bin Veli'nin Vidin "Mustafa Paşa" Camii'ne vakfettiği Kur'an (Asıl. Osm. ) Eylül 1876 192

49 ІІІ. Vidin Müftülüğü "Çavuş" Camii Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) [1879] 50

50 ІІІ. "Ayşe Hatun" Camii Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1888 22

51 ІІІ. "Hacı Musa" Camii Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1880 - 1893 18

52 ІІІ. Vidin Camileri Gelir-Gider, Tamirat ve İşletme Defteri (Asıl. Osm.) 1884 - 1885 49

53 ІІІ. Vakıf Mülk Gelirleri ve Tamirat Giderleri Defteri (Asıl. Osm.) 1889 - 1890 52

54 ІІІ. Vidin Stefanova Sokak Vakıf Dükkan İnşaat Planları ve İzni (Mimar: N. Neshov) 13, 17, 19 Ağustos 1896 4

55 ІІІ. Mustafa Paşa Camii Yanındaki Mekteb-i İptidai Kayıt/Sınıf Defteri (Asıl. Osm.) 1896 - 1897 21

56 ІІІ. Mustafa Paşa Camii Vakfı Kira Defteri (Asıl. Osm.) 1896 - 1901 81

57 ІІІ. Raynina Sokak'taki Vakıf Camii Tamirat Planı (Çizen: T. Vırhota) 9 Temmuz 1897 1

58 ІІІ. Mustafa Paşa Camii Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1897 - 1901 104

59 ІІІ. Çar Aleksandrova Sokak Vakıf Komisyonu Dükkan Planı (Mimar: N. Neşov) 28 Ağustos 1899 1

60 ІІІ. Mustafa Paşa Camii Yazışma Taslakları (Asıl. Osm.) 1899 - 1900 20

61 ІІІ. Mustafa Paşa Camii Kira Defteri (Asıl. Osm.) 1903 - 1905 69

62 ІІІ. "Ruveyde Hanım" Vakfı Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1905 49

63 ІІІ. Din Okulları İçin Küçük Kur'an (Osm.) [1907, 1909] 12

64 ІІІ. Muradiye Camii ile İlgili Tercüme Edilmemiş Belgeler (Asıl. Osm.) Tarihsiz 23

65 ІV. Vidin Müftülüğü Doğum Kayıt Defteri 1881 - 1883 58

66 ІV. Vidin Müftülüğü Doğum Kayıt Defteri 1881 - 1887 18

67 ІV. Vidin Müftülüğü Doğum Kayıt Defteri 1881 - 1892 14

68 ІV. Vidin Müftülüğü Evlenme Kayıt Defteri 14 Ocak 1881 - 7 Ağustos 1883 54

69 ІV. Vidin Müftülüğü Evlenme Kayıt Defteri 1881 - 1885 6

70 ІV. Doğum ve Ölüm Bilgileri (Rusalska ve Kirilova Sokakları; Asıl. Osm./Bulgarca) 1883 - 1884 6

71 ІV. Şahsa ait Nüfus Cüzdanı (Asıl. Osm.) 1894 1

72 V. Böğürtlen ve Semendire Kalelerindeki Askerlerin Maaşlarını Belirleyen Sultan Beratı (Asıl. Osm.) 9 Aralık 1818 1

73 V. Topçu Aliş Ağa oğlu Mustafa'nın vasiyet icracılarını belirleyen Hüccet (Asıl. Osm.) 28 Haziran 1834 1

74 V. Vidin Şer'iyye Mahkemesi Gelir-Gider Defteri 3 Eylül 1880 - 9 Eylül 1882 51

75 V. Vidin Müftülüğü Veraset Yazışmaları Suret Sicili (Asıl. Osm.) 1880 - 1884 56

76 V. Vidin Müftülüğü Yetim Vasiliği Dosyaları Kayıt Defteri 3 Aralık 1881 - 17 Şubat 1914 85

77 V. Vidin Şer'iyye Mahkemesi Gelir-Gider Defteri 28 Şubat 1883 - 30 Aralık 1890 186

78 V. Veraset Yazışmaları ve Vasiyetname Suretleri (Asıl. Osm.) 1888 - 1889 122

79 V. Vidin Şer'iyye Mahkemesi Muhasebe Defteri (Asıl. Osm.) 1889 - 1906 112

80 V. Vidin Şer'iyye Mahkemesi Yetim Davaları Listesi 9 Nisan 1891 - 2 Aralık 1913 494

81 V. Reşit Olmayanlar ve Kısıtlılar Vasisi Kayıt Defteri 15 Nisan 1891 - 24 Temmuz 1892 71

82 V. Reşit Olmayanlar ve Kısıtlılar Vasisi Kayıt Defteri 30 Ekim 1896 - 6 Mart 1908 100

83 V. Vidin Şer'iyye Mahkemesi Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1896 - 1898 36

84 V. Reşit Olmayanlar ve Kısıtlılar Vasisi Kayıt Defteri 30 Kasım 1899 - 31 Mayıs 1901 80

85 V. Reşit Olmayanlar ve Kısıtlılar Vasisi Kayıt Defteri 11 Haziran 1901 - 21 Ocak 1903 82

86 V. Reşit Olmayanlar ve Kısıtlılar Vasisi Kayıt Defteri 6 Mart 1903 - 27 Haziran 1905 80

87 V. Vidin Bölge Müftülük Şer'iyye Mahkemesi Genel Gelir-Gider Defteri 21 Temmuz 1904 - 17 Temmuz 1907 31

88 V. Reşit Olmayanlar ve Kısıtlılar Vasisi Kayıt Defteri 12 Nisan 1905 - 8 Nisan 1910 81

89 VІ. "Şefkat" Okuma Evi (Çitalişte) 1905 Yılı Gelir-Gider Defteri 1905 46

90 VІ. Vidin "Şefkat" Okuma Evi Harcama Belgeleri (Ekim 1909) (Asıl. Osm.) Ocak - 31 Ekim 1909 55

91 VІ. Tatarcık Köyü (Slana Bara) Vakıf Türk Okuma Evi Vergi Karnesi 1915 - 1920 1

92 VІ. "Şefkat" Okuma Evi ile Ahmed Sabriev Arasında Avusturya/Almanya'da Mimarlık Eğitimi İçin Sözleşme 1925 4

93 VІ. "Şefkat" Okuma Evi Yazışma Suretleri Defteri (Asıl. Osm.) 1936 - 1937 50

94 VІ. Vidin Türk Okuma Evi "Şefkat" Kasa Defteri 1 Ocak 1940 - 1 Ocak 1941 53

95 VІ. Vidin "Şefkat" Türk Okuma Evi 44. Yıl Jübile Almanağı 1940 28

96 VІ. Vidin Türk Okuma Evi "Şefkat" Faaliyet Raporu 15 Aralık 1947 1

97 VІІ. Dışişleri ve Mezhepler Bakanlığı, Sofya Başmüftülüğü, Vratsa Sayıştayı ve diğer kurumlardan; Türk savaş esirlerinin iadesi, cami din görevlilerinin zorunlu çalışma yükümlülüğünden (angarya/çalışma borcu) muaf tutulması, yeni vakıf heyetlerinin seçimi ve müftülüklerin faaliyetlerine dair diğer konularda krallıktaki müftü ve müftü vekillerine gönderilen tamimler (genelgeler) 12 Aralık 1914 - 2 Mayıs 1934 75

98 VІІ. Lom Müftü Vekilliği Memur Maaş Bordroları (1915-1919) 1915, 1919-1920 77

99 VІІ. Lom Müftü Vekilliği Ofis Kira Sözleşmeleri 1915 - 1926 11

100 VІІ. Lom Müftü Vekilliği Memur ve Personel Listeleri 1920 - 1934 26

101 VІІ. İstatistik Genel Müd. ve Lom Müftü Vekilliği Arası Yazışmalar (Nüfus sayımı, yağmur duası vb.) 1920, 1922, 1932 3

102 VІІ. Lom Müftü Vekilliği Maaş Bordroları (1920-1931 arası çeşitli aylar) 1921 - 1931 154

103 VІІ. Lom Müftü Vekilliği Gelir-Gider Bordroları 1922 - 1923 13

104 VІІ. Müslüman Çingenelerin Sayısına Dair Köy İdarelerine Verilen Belgeler 23 Mart 1922 5

105 VІІ. Lom Müftü Vekilliği’nin "Nüvvab" Din Okulu fonu lehine tahsil edilen tutarlara dair bordroları 1922 - 1923 10

106 VІІ. Dışişleri ve Mezhepler Bakanlığı, Sofya Başmüftülüğü, Lom Müftü Vekilliği ve diğer kurumlar arasında; personelin atanması ve görevden alınması, Lom Müftü Vekilliği merkezinin Popovo şehrine taşınması ve diğer konulara dair emirler, raporlar, mektuplar ve diğer belgeler. 1922 - 1927 36

107 VІІ. Lom Müftü Vekilliği’nin 1921-1934 mali yılları "Nüvvab" Din Okulu fonu lehine tahsil edilen tutarlara dair raporları. 1922 - 1934 24

108 VІІ. Başmüftülükten Lom Müftü Vekilliğine Gönderilen Bültenler (Asıl. Osm.) 1922, 1925 3

109 VІІ. Lom Müftü Vekilliği Gelir-Gider Raporları 1923 - 1934 17

110 VІІ. Lom Müftü Vekilliği’nden Devlete Aktarılan Gelirlere Dair Bordrolar 1923 - 1933 56

111 VІІ. Lom Müftü Vekilliği memur ve personel maaş tevzi listesi (defteri) 1925 - 1927 25

112 VІІ. Lom Müftü Vekilliği İstatistik Tabloları (Asıl. Osm.) [1927] 10

113 VІІ. Başmüftülükten Lom Müftü Vekilliğine Tercüme Edilmemiş Belge (Asıl. Osm.) [1927] 1

114 VІІ. Vidin, Akçar (bugün Arçar) köyü sakinlerinden Başbakan, Meclis Başkanı, Sofya Başmüftülüğü ve diğer makamlara gönderilen; Anayasa'da yer alan din özgürlüğü ilkesine uyulması ve Müslümanlar arasında çıkan ihtilafların Şeriat hükümlerine göre çözülmesi talebine dair dilekçe-mektup. 29 Ocak 1931 1

115 VІІ. Sofya Başmüftülüğü, Vidin Müftülüğü, Lom Şeriat Sekreteri, Lom kazası Dolni Tsibar köyü muhtarı ve diğerleri arasında; vesayet, boşanma davaları ve diğer konulara dair yazışmalar. 1932 37

116 VІІІ. Osmanlı Türkçesi Gramer Kitabı/Ders Kitabı (El Yazması) (Asıl. Osm.) 1817 96

117 V. Vidin sakini Abdullah oğlu Mustafa oğlu merhum Elhac Rüstem Ağa’nın vasiyet icracılarını (vasiyetnameyi yerine getirecek kişileri) belirleyen Hüccet. (Asıl. Osm.) 29 Mayıs 1858 1

118 V. Vidin'deki Çeşitli Mütevelliler Arasındaki Parasal Sorunları Çözen Hüccet (Asıl. Osm.) 12 Eylül 1864 1

119 VІІІ. Tercüme Edilmemiş Belgeler (Vidin Okulları, Dolni Tsibar İmamı vb. hakkında) (Asıl. Osm.) 1873 - 1933 129

120 V. Vakıf mülkünün Yahudi Yakob oğlu Menahim’e kiralanma şartlarını düzenleyen Hüccet. (Asıl. Osm.) 8 Nisan 1863 1

121 V. Vidin'de Vakıf Mülkü Kiralanmasına Dair Hüccet [1878 öncesi] 1

122 V. Merhum Avram oğlu Yakob oğlu Menahim’in vasiyet icracılarını belirleyen İlam. (Asıl. Osm.) 6 Nis 1873 1

123 V. Vidin Müftüsü'ne mektuplar (1881 – 1892 tarihli doğum kayıt defterinde bulunanlar). (Asıl. Osm.) 1892 4

124 ІІІ. Vidin Vakıf İdaresi Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1892 - 1894 152

125 ІІ. Vidin Müftülüğü Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1894 - 1905 103

126 ІІІ. Vidin Vakıf İdaresi Gelir-Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1881 - 1888 80

127 V. Müftü Süleyman Hulusi'nin Giden Yazışma Suret Defteri (Asıl. Osm.) 1897 - 1898 82

128 ІІІ. Vidin Vakıf İdaresi Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1896 - 1900 148

129 ІІ. Vidin Şer'iyye Mahkemesi Tahsilat Defteri (Asıl. Osm.) 1888 - 1893 70

130 ІІІ. Vakıf mülkleri sicili/kaydı (tüm mülkler, kiralar ve diğerleri). Osm. (Asıl. Osm.) 1904 85

131 V. Müftülük Mahkemesi Tereke Defteri. (Asıl. Osm.) 1888 - 1889 33

132 І. Vidin Müftülüğü Giden Yazışmalar (Asıl. Osm.) 1902 50

133 ІІ. Mali Belge Taslakları (Asıl. Osm.) Tarihsiz 85

134 І. Vidin ve Çevresi Camilerinin Gelir-Gider Sicili (Asıl. Osm.) 1842 - 1894 150

135 V. Şer’iyye Sicili. (Asıl. Osm.) (1846-1847 yılı gazeteleri ile ciltlenmiş.) [1877 öncesi] 140

136 ІІІ. Derkenarlı Kur'an. (Asıl. Osm.) 1942 97

137 VІІІ. El Yazması Kitap. (Asıl. Osm.) [17. Yüzyıl] 108

138 ІІІ. Vidin "Yalı Cami" Vakıf Encümeni Gider Defteri (Asıl. Osm.) 1889 - 1890 40

139 ІІІ. Vidin Müftüsü (veya cami imamlarından birine) Ait Not Defteri (Asıl. Osm.) Tarihsiz 65

140 VІІІ. Tercüme Edilmemiş Diğer Belgeler. (Asıl. Osm.) Tarihsiz 52

141 ІІІ. Vidin Müftülüğü Vakıf Kira Gelirleri Kayıt Defteri. Asıl. Arapça . 1900 - 1903 118

142 І. Vidin Müftülüğü, Lom Müftü Vekilliği, Vidin Akçar (bugün Arçar) köyü vakfı, Akçar Okul Heyeti, Akçar Cami Komisyonu, Lom Dolni Tsibar köyü imamı ve diğerleri arasındaki yazışmalar, gelir-gider belgeleri ve diğer evrak. Asıl. Arapça. 1915 - 1932 42

143 ІІІ. "Mustafa Paşa" Camii muhasebe hesabı, gelir ve giderleri. (Asıl. Osm.) 1887 1

144 VІ. Öğrenci isimleri, yaşları, ikamet yerleri ve diğer bilgileri içeren liste. (Asıl. Osm.) [1878 sonrası] 3

145 VІІІ. Kitap parçası. Asıl. Arapça. Tarihsiz 1

Vidinli Şeyh Âmâ Bâlî Efendi

 Vidinli Şeyh Âmâ Bâlî Efendi

​

​Rumeli’de, Tuna Nehri kıyısında bulunan Vidin kasabasında yaşamış ve ömrünün sonuna kadar orada kalmıştır. Belgradlı Münîrî Efendi’nin naklettiğine göre aslen Haleplidir. Gençliğinde pek çok şeyhin ve dervişin sohbetine katılmış, ancak aradığı manevi huzuru bir türlü bulamamıştır. Nihayetinde Sofyalı Bâlî Efendi hazretlerine bağlanmış; onun terbiyesiyle manevi eğitimini tamamlayarak halifesi olmuştur.

​

​Hocasından icazet aldıktan sonra Vidin’e yerleşmiş ve burada tarikatını yaymaya başlamıştır. Sevenleri ve müritleri kısa sürede çoğalmış, bölge halkı ona büyük bir inançla bağlanmıştır. Onun sayesinde pek çok kişi kötü alışkanlıklarını bırakmış, dualarının kabul olduğu ve nefesinin etkili olduğu her yerde duyulmuştur. Takva, ibadet ve nefis terbiyesinde zamanının tek örneği olarak kabul edilmiştir.

​

​Şöhreti o kadar yayılmıştır ki gayrimüslimler bile ona saygı duymaya başlamıştır. Hatta Eflak Voyvodası, devlet işlerindeki zorluklar için ondan yardım istemiş, değerli hediyeler göndererek bağlılığını bildirmiştir. Şeyh Efendi de voyvodaya, ölene kadar makamını kaybetmeyeceğine dair müjde vermiş ve olaylar aynen Şeyh'in dediği gibi gerçekleşmiştir.

​

​Bir gün güzel bir kadın, takılarıyla süslenip Şeyh'in yanına gelir ve elini öper. O gece Şeyh'e manevi bir uyarı gelir; zihnine o beyaz bileğin görüntüsü düşer. Ertesi sabah uyandığında gözlerine bir perde inmiş, dünya gözü kapanmıştır. Bundan böyle şeyhe dünya kapısı kapanmış ama Allah'a açılan başka bir kapı açılmıştır. Ömrünün sonuna kadar bu şekilde âmâ (kör) kalmıştır.

​

​Hicri 972 (Miladi 1564-65) yılında, bu imtihan dünyasından ebediyet sarayına göç etmiştir.

Vera Mutafçieva’nın Romanlarında Türk Kökenli Kelimeler

 Vera Mutafçieva’nın Romanlarında Türk Kökenli Kelimeler

(Dil, Hafıza ve Tarihsel Gerçeklik Üzerine Analitik Bir İnceleme)

GİRİŞ

Bulgar edebiyatında Osmanlı dönemi genellikle siyasal baskı, kültürel kopuş ve ulusal travma kavramları etrafında ele alınmıştır. Bu anlatı geleneği içinde dil çoğu zaman ikincil bir unsur olarak kalmış, Osmanlı dönemine ait kelime hazinesi ya bilinçli biçimde ayıklanmış ya da nötrleştirilmiştir. Vera Mutafçieva’nın tarihsel romanları ise bu eğilimin istisnai bir örneğini teşkil eder. Mutafçieva, Osmanlı dönemini anlatırken Türk kökenli kelimeleri yalnızca tarihsel dekor unsuru olarak değil, toplumsal hafızayı ve gündelik hayatı taşıyan asli anlatı araçları olarak kullanır.

Bu çalışma, Letopis na smutnoto vreme (Puslu Zamanlar Kroniği) başta olmak üzere Mutafçieva’nın romanlarında yer alan Türk kökenli kelimeleri dilsel, toplumsal ve tarihsel bağlamlarıyla ele almayı amaçlamaktadır.

DİLİN TARİHSEL TANIKLIĞI OLARAK TÜRKÇE UNSURLAR

Puslu Zamanlar Kroniği romanında cami, çarşı, kahvehane, paşa, kadı, yeniçeri, sipahi, ferman gibi Türk kökenli kelimeler, Bulgarcaya geçmiş basit alıntılar olmanın ötesinde, Osmanlı idari ve toplumsal düzeninin gündelik dildeki izlerini temsil eder. Yazar bu kelimeleri Bulgarca karşılıklarıyla ikame etmeyi tercih etmez; aksine Türkçe biçimleriyle koruyarak Osmanlı varlığının Balkanlar’da yalnızca siyasal bir egemenlik değil, dilsel ve kültürel bir gerçeklik olduğunu ima eder.

TOPLUMSAL HAYATIN DİLİ: ÇARŞI, ESNAF VE GÜNDELİK YAŞAM

Roman boyunca bakırcı, terzi, kalfa, çırak, kasap, bostancı, esnaf gibi kelimeler Osmanlı şehir hayatının ekonomik ve sosyal örgütlenmesini görünür kılar. Bu kelime alanı, Osmanlı’yı yalnızca askerî ve yönetsel bir yapı olarak değil; çalışan, üreten ve geçinen bir toplum düzeni olarak sunar. Tarih, saraydan çok çarşıda ve gündelik ilişkiler içinde şekillenir.

İKTİDAR, OTORİTE VE DİL

Paşa, padişah, vezir, subaşı, serasker gibi kelimeler Osmanlı iktidar yapısını temsil ederken; angarya, hapis, cellat, zulüm, viranlık gibi kelimeler iktidarın baskı üretebilen yönlerini ortaya koyar. Ancak bu kelimelerin sınırlı ve bağlama bağlı kullanımı, baskının sürekli değil, tarihsel koşullara bağlı bir olgu olarak sunulduğunu göstermektedir.

İNANÇ, TASAVVUF VE SEMBOLİK DİL

Derviş, molla, imam, hacı, Ramazan, şadırvan gibi kelimeler Osmanlı toplumunun dinî ve tasavvufî boyutunu yansıtır. Bu kelimeler aracılığıyla İslam, yalnızca resmî bir kurum değil; gündelik hayatın ve halk inancının ayrılmaz bir parçası olarak temsil edilir.

SONUÇ: DİL ÜZERİNDEN OSMANLI ALGISI

Puslu Zamanlar Kroniği’nde satır satır okuma yöntemiyle tespit edilen Türk kökenli kelimeler, Osmanlı varlığının Bulgar edebiyatında nasıl kurgulandığını göstermektedir. Bu söz varlığı, Osmanlı’nın yalnızca askerî ve idarî bir güç değil, gündelik hayatın ve toplumsal ilişkilerin ayrılmaz bir parçası olarak sunulduğunu ortaya koymaktadır.

Mutafçieva’nın roman dili, Osmanlı mirasını ne romantize eder ne de bütünüyle mahkûm eder. Dil üzerinden kurulan bu anlatı, Balkan tarihinin daha analitik, çok katmanlı ve soğukkanlı biçimde okunabileceğini göstermektedir.